#BoycotEurovision, is de toekomst van het Eurovisiesongfestival in gevaar?

Het Eurovisiesongfestival is de grootste liedjeswedstrijd ooit. Al bijna 70 jaar verzamelt de wereld zich op een zaterdagavond in mei voor de tv . Chips en frisdrank binnen handbereik, iedereen benieuwd wie dit jaar de ‘12 points’ mag ontvangen. Maar de laatste jaren valt er een grote schaduw over het festival, met zelfs een boycot tot gevolg. Hoe is deze wedstrijd die mensen samenbracht uitgegroeid naar één die Europa terug verdeelt?

​

UNITED BY MUSIC

​

Het is duidelijk: het songfestival wil alleen maar positiviteit uitstralen. De eerste editie vond plaats in 1956, een tijd waarin Europa een moeilijke periode beleefde. De bedoeling? Europa terug samenbrengen aan de hand van muziek. ‘United by Music’ is daarom niet voor niets de slogan. Daarnaast mocht politiek zich niet

mengen, het zal een apolitiek evenement worden. Daarom werd de eerste editie gehouden in het neutrale, Zwitserse Lugano die het bovendien ook direct won. 

 

De liedjeswedstrijd breidde de volgende jaren steeds maar uit. In haar recordjaren participeerden 43 landen, dit voor het laatst in 2018. Bovendien keken afgelopen editie maar liefst 166 miljoen mensen naar het festival, en werd er gestemd vanuit 146 verschillende landen, een cijfer dat elk jaar opnieuw stijgt. Daarnaast hebben heel wat artiesten hun prime time te danken aan het festival. ABBA, Céline Dion, Loreen, Måneskin… zijn maar een paar namen.

​

DE OMMEKEER VAN HET FESTIVAL

​

Maar we kunnen er niet omheen, de laatste jaren is het festival heel wat van zijn pluimen verloren. In 2022 werd voor

het eerst een land uitgesloten om een reden die niet rechtstreeks verband hield met de wedstrijd zelf. Het was Rusland die door de oorlog in Oekraïne niet meer mocht deelnemen. Een beslissing waar weinig discussie over werd gevoerd. We waren het unaniem eens: de European Broadcasting Union (EBU), de organisator van het Eurovisiesongfestival, had de juiste beslissing gemaakt. 

 

Wat later, in 2023, kreeg het conflict tussen Israël en Gaza een nieuwe wending. Israël is geen Europees land, maar neemt wel deel. Dit omdat ze lid zijn van de EBU, net zoals Australië, die ondertussen ook al 10 jaar aanwezig is op het festival. Door de eerdere beslissing van de EBU om Rusland uit te sluiten, verwachtten de Eurovisionfans dat Israël hetzelfde staat te wachten. Maar dit gebeurde niet. Israël nam de volgende editie in het Zweedse Malmö gewoon deel, alsof er niets aan de

hand was. 

 

Dit bracht heel wat gemengde reacties met zich mee. Er waren protesten in en rond de concertzaal, op sociale media werden hevige discussies gevoerd, delegaties van verschillende deelnemende landen voelden zich ongemakkelijk door de aanwezigheid van de Israëlische delegatie… En de EBU? Die benadrukte waarom het songfestival in het leven werd geroepen: “Landen samenbrengen aan de hand van muziek, zonder politieke inmenging. Dus ook Israël is welkom.” 

 

Toch werd de editie achteraf grondig besproken, in de media, en ook binnen de EBU. Maar de volgende editie van 2025, in het Zwitserse Zürich, bracht amper verandering met zich mee. Opnieuw nam Israël deel, opnieuw onder luid protest. Deze keer kwam dat protest ook vanuit de verschillende deelnemende landen, die hun ongenoegen luidop begonnen te uiten. Zo kreeg Israël amper punten van de jury, terwijl ze een monsterscore kregen van het publiek. “Hoe is dat mogelijk?”, werd zich luidop afgevraagd. 

 

Wat bleek? De Israëlische overheid had actief campagne gevoerd op sociale media om zo extra stemmen te ronselen. Hoewel dit niet verboden is, worden hier toch vragen bij gesteld. Want EBU, wat was nu weer één je belangrijkste basiswaarden? Juist ja, géén politieke inmenging.

​

DE EBU MOET INGRIJPEN

​

Maanden na de show ging het protest nog altijd niet liggen. Het is duidelijk: er moet verandering komen. Zeker nu

verschillende landen dreigen uit de competitie te stappen als Israël opnieuw mag deelnemen in 2026, terwijl andere landen net dreigen te vertrekken als Israël wordt uitgesloten. De EBU staat voor een enorm lastige beslissing. Is de toekomst van het Eurovisiesongfestival in gevaar? 

 

Uiteindelijk besloot de EBU dat ze niet zelf zal beslissen, maar dat alle leden van de EBU zouden mogen stemmen. Er gaat dus democratisch besloten worden wat het lot van Israël wordt. Deze stemming zou anoniem gebeuren, zodat landen niet moeten vrezen voor de reactie van anderen. 

 

Een paar maanden later trekt de EBU die stemming terug in, ze zal niet meer plaatsvinden. Dit omdat er een staakt-het-vuren is tussen de Palestijnen en Israëlieten, en omdat de EBU een aantal regels van het festival heeft aangepast. Zo komt de jury terug in de halve finale, mag het publiek nu maar 10 keer stemmen in plaats van 20 keer en mag er ook niet meer actief campagne gevoerd worden om stemmen te ronselen door de overheden. Met deze aanpassingen hoopt de EBU de discussie nu voorgoed te beëindigen en de toekomst van het festival te redden. 

 

Op 4 december ging de kogel dan ook effectief door de kerk: Israël mag deelnemen aan de volgende editie van het Eurovisiesongfestival. Een beslissing die niet zomaar zal passeren, want onmiddellijk trekken vier landen zich terug. Nederland, Spanje, Ierland en Slovenië zullen niet aanwezig zijn in 2026. In Spanje zal het festival zelfs niet uitgezonden worden. Ze noemen het zelf een boycot, omdat de beslissing van de EBU niet strookt met hun waarden.

​

WAAROM ISRAËL NIET UITSLUITEN?

 

Maar waarom sluit de EBU Rusland wel uit, en Israël niet? Wel, het zit zo: elk land stuurt een artiest naar het festival. Dit is geen keuze van de overheden, maar van de publieke omroepen. In België zijn dit dus de Vlaamse VRT en de Waalse RTBF. Hierdoor is er geen politieke inmenging. De Israëlische publieke omroep is KAN. KAN heeft geen directe link met de Israëlische overheid, waardoor er geen politieke inmenging is. Dit is anders in Rusland. Daar is er geen duidelijke scheiding tussen de overheid en de publieke omroep. Rusland verspreidt dan ook vaak via zijn zenders propaganda. Politieke inmenging dus, waardoor de EBU Rusland gemakkelijk kon uitsluiten. 

 

Daarnaast is er nog een andere belangrijke reden waarom de EBU Israël niet wil uitsluiten. Zo is de hoofdsponsor van het festival, Moroccanoil, niet Marokkaans zoals de naam misschien zou vermoeden, maar jawel, Israëlisch. Als de hoofdsponsor wegvalt, kan het Eurovisiesongfestival financieel in de problemen belanden, wat de EBU uiteraard wil vermijden.

​

HET EFFECT VAN DE BOYCOT

​

De boycot zal ongetwijfeld gevoeld worden en zal zijn effect niet missen. Vooral door zijn symbolische waarde. Spanje is lid van ‘the Big Five’, ofwel: één van de vijf landen die het meeste geld investeert in het festival. Ierland daarentegen is, naast Zweden, recordhouder van aantal keer het festival te winnen. Ze deden dat al 7 keer. Vervolgens is Nederland één van de oprichtende landen, één van de landen die Europa terug wou verenigen. Ook Slovenië had, met zijn 30 deelnames, een vaste waarde binnen het festival. Ten slotte IJsland, het land waar het Eurovisiesongfestival nergens leeft zoals daar. In 2021, toen ze vierde eindigden, had de IJslandse omroep een marktaandeel van 99,9%, wat het hoogste in Europa was. 

 

Naast de symbolische waarde zal de EBU het ook voelen in hun portefeuille, zeker door het terugtrekken van Spanje. Door Israël toe te laten, zijn protesten opnieuw onvermijdelijk. Hierdoor zal een groot deel van het budget terug naar veiligheid moeten gaan, in plaats van het festival zelf.

 

WAT MET DE TOEKOMST VAN HET EUROVISIESONGFESTIVAL

​

De EBU is ondertussen al actief op zoek om die wegtrekkende landen te compenseren. Zo werd eerder al bekend dat een aantal landen hun terugkeer maken naar het festival. Het gaat over de landen Bulgarije, Moldavië en Roemenië. Daarnaast is de volgende editie de 70ste editie van het festival, waarbij de EBU iets speciaals wil doen. Zo wordt er in de wandelgangen gefluisterd dat Kazachstan en/of Canada wel eens hun intrede zouden kunnen maken. Zeker die laatste lijkt niet onwaarschijnlijk, want de Canadese overheid heeft bij het maken van hun budgetten rekening gehouden met een mogelijke deelname. 

 

Gaan deze nieuwe deelnemers het verlies van de vertrekkende deelnemers kunnen compenseren? Dat is maar de vraag, want de drie Oosterse landen verlieten de liedjeswedstrijd door financiële redenen (lees: het werd te duur om deel te nemen). Nu ze plots weer aanwezig zullen zijn, wordt vermoed dat de EBU deze landen korting heeft gegeven, zodat ze toch zouden kunnen deelnemen. Daarnaast mag Oekraïne, sinds de Russische invasie, uit solidariteit gratis deelnemen aan het festival. Opnieuw een inkomen minder voor de EBU. 

 

Het is duidelijk, nog nooit werd de slogan ‘United by Music’ zo in vraag gesteld. Over de houding van de EBU worden evenveel vragen gesteld. Waarom willen ze Israël nu zo graag bij het festival, wetende dat dit voor heel wat problemen gaat zorgen? Dat we terug een bewogen editie zullen meemaken, is duidelijk. Wat de toekomst van het Eurovisiesongfestival is, is een pak minder duidelijk. De EBU zal nog voor een lange periode met de handen in het haar zitten, vrees ik. Het lijkt erop dat ze nu vooral bezig zijn met het apolitieke karakter te behouden, maar misschien is het tijd om vooral rekening te houden met die andere belangrijke waarde van het Eurovisiesongfestival: mensen samenbrengen, in plaats van verdelen. De slogan ‘United by Music’ is nog nooit zo relevant geweest.

​​

Geschreven door Quinten Goeman​